Instynkt

Instynkt nie jest tylko i wyłącznie domeną zwierząt. Ma go też każdy z nas – ludzi.

Instynktom, tym pierwotnym (jakby wgranym na dysk twardy), ale także i tym wtórnym (wyuczonym, nabytym, przyswojonym i utrwalonym), ulegamy stosownie do sytuacji, bez względu na swój mocny charakter i bardzo silną osobowość. I nawet gdy jesteśmy bardzo porządni, opanowani i poukładani, to tylko kwestia czasu, gdy nas w końcu instynkt poniesie (i to niekoniecznie w lesie).

Świadomy opór, polegający na kontroli instynktu, może potrwać tylko do pewnego czasu, a ponieważ kropla drąży skałę, dlatego im dłużej instynkt pozostaje pod kontrolą, tym mocniej potem puszczają jakieś wewnętrzne tamy, które są w nas, i woda rozlewa się wszędzie dookoła. Czy i komu przynosi to straty i wyrządza nieodwracalne szkody? To już kwestia do indywidualnego rozważenia. Trzeba jednak pamiętać, że rzeczy nieistotne potrafią urosnąć do ogromnych rozmiarów, natomiast nie zawsze to, co wydaje nam się tak bardzo ważne, w rzeczywistości takie jest.

Oczywiście różne mogą być popędy i kierunki zarówno pierwotnego, jak i wtórnego reagowania, takiego instynktownego, bez jakiegokolwiek zahamowania, bez zastanawiania się nad kimkolwiek i czymkolwiek, w tym i nad konsekwencjami. Instynkt to siła wyższa, która w swoisty sposób popycha do działania, bez myślenia i zastanawiania. Następuje impuls i od razu jest automatyczna reakcja – to wszystko. I tylko trzeba jeszcze pamiętać, że cokolwiek instynktownie się stało i stanie, to się już nie odstanie.

Instrukcja obsługi samotni

Jest takie miejsce

odosobnienia

i swoistej medytacji,

w które każdy z nas

musi się udać

raz na jakiś czas,

by zupełnie solo,

w ciszy i skupieniu

usiąść na tronie

i zrobić co swoje,

a potem poczuć

odprężający luz.

 

Po wszystkim jednak

nie chodzi o to,

by wyjść jak najszybciej,

lecz by zadziała się

swoista magia

niewidzialności.

Zatem… śmiało za siebie spójrz

i jeśli trzeba, to berło w rękę włóż,

a następnie pewnym ruchem,

bez choćby najmniejszego

cienia zażenowania,

zamieszaj w muszli z wodą,

pozbywając się tym samym

trwałych śladów swojej obecności

i stając się zupełnie niewidocznym.

Prawda, że proste? I jakże miło,

zwłaszcza dla każdego,

kto po tobie wejdzie do samotni.

 

I jeszcze na koniec

tylko jedna mała rzecz –

klapa w dół zamykająca

cały ten interes.

Teraz tylko koniecznie

łapki dokładnie umyj,

a potem wyjdź do ludzi,

zostawiając za sobą

wszystko tak, jakby

cię nigdy nie było

w tym miejscu.

Przyzwyczajenia

Wszyscy jesteśmy pełni różnego rodzaju przyzwyczajeń. To właśnie z nich się składamy. Przyzwyczajenia dotyczą zarówno rzeczy, zwierząt, jak i ludzi. Jesteśmy przyzwyczajeni do czterech pór roku i dlatego wiosną oczekujemy na świeżą, nową, soczystą zieleń i kwiaty, latem na ciepło i dużo słońca, jesienią na różnorodność kolorów i dostatek plonów, a zimą zimna i białego śniegu. Przyzwyczajamy się, czyli inaczej oswajamy i przyswajamy do kogoś lub czegoś, a potem trudno nam, gdy następują jakieś zmiany. I nawet jeśli lubimy nowości, to jednak i tak mamy swoje przyzwyczajenia, bo przecież to zamiłowanie do zmian jest już przyzwyczajeniem.

Przyzwyczajonym trudno coś zmienić, a tym bardziej rozstać się z kimś lub czymś. Lepiej już zostać przy tym, co się zna i nie szukać lepszego, bowiem bywa i tak, że zamiast sobie polepszyć, można coś spieprzyć. I po co? Zatem tkwimy w przyzwyczajeniach, bez względu na to, czy dobrze nam, czy też źle. A dookoła nas co chwilę coś się nieustannie zmienia. Ktoś grzebie w tym, co jest nam już dobrze znane i zamienia stare na nowe – obce. Znowu trzeba się będzie przyzwyczajać. I tak w kółko, przez całe życie, bez chwili wytchnienia. 

Jako młodzi ludzi z dnia na dzień potrafiliśmy zmienić sposób patrzenia na świat, wywrócić do góry nogami cały światopogląd, z łatwością zamienić stare na nowe – miejsca, rzeczy, a nawet ludzi. A później, wraz z wiekiem, chociaż nieustannie się zmieniamy, to jednak coraz trudniej grzebiemy przy swoich przyzwyczajeniach. Z niechęcią poddajemy się temu, co chcą inni, i to nawet kosztem wykluczenia. 

Uratuj mnie

Weź mnie i uratuj,

bo choć potrafię pomagać

i mogę uratować innych ludzi,

to jednak sam siebie

uratować nie umiem 

i jakoś tak dziwnie nie mogę.

 

Weź mnie i uratuj,

choćby moimi własnymi

słowami i mądrościami,

które znasz i umiesz.

 

Weź mnie i uratuj,

obejmij i przytul mocno,

i trzymaj w ramionach,

i nie puszczaj, nawet na chwilę.

 

Uratuj mnie,

nie tyle przed złem tego świata,

ile przede mną samym,

przed wszelkimi lękami

i nadmierną zuchwałością,

ale także i wtedy, gdy jestem

na drodze do lub po prostu

w błędzie albo w obłędzie.

 

Uratuj mnie,

bo nie wiem co będzie

i czy, gdy zostanę sam,

nie pogubię się 

kolejny raz jeszcze.

Dlatego weź mnie i uratuj,

teraz, potem i znów,

i zrób to nawet wtedy, 

gdy nie będę chciał

być uratowany.

Spacer

„Nic nie poszczyci się wspanialszym filozoficznym rodowodem niż dobry spacer, który uczciwie niczym taktomierz odmierza naszą mozolną wędrówkę przed siebie. 
(…) Thoreau nie widział sensu przebywania w lesie, jeśli umysł został w domu lub za biurkiem albo przeżywa na nowo jakąś kłótnię. Sens dobrej wędrówki polega na oderwaniu się od wszystkiego. 
(…) Ci, którzy wędrują, myślą stopami. Zostawiają ślady stóp w swojej głowie i tworzą ścieżki dla myśli. 
Kiedy więc życie jest przepełnione obowiązkami, a twoje myśli ograniczone, spróbuj udać się na wędrówkę. Ale nie po to, by dokądś pójść czy coś zrobić. Zamiast tego wykonaj krok w stronę niezbadanych terenów; na moment stań się bezdomny, a twoim jedynym zmartwieniem niech będzie chwila bieżąca i ślady, jakie za sobą zostawiasz”.

(Jonny Thomson. Filozofia dla zabieganych. Mała książeczka o wielkich ideach. Tłumaczenie: Alka Konieczka. Insignis Media, Kraków 2021, s. 392–394)

O porządku, który jest w porządku

„To, jak mieszkamy, odzwierciedla stan naszej psychiki i jednocześnie na nią wpływa. Przestrzeń, którą nazywamy domem, zmienia nasz nastrój – na lepszy lub gorszy. 
(…) Nasze rzeczy nie tylko odzwierciedlają to, kim jesteśmy, ale także konstytuują nasze poczucie własnego ja. Jesteśmy definiowani przez nasze nawyki konsumpcyjne. 

(…) Życie w bałaganie często wywołuje w nas uczucia obrzydzenia, winy, zażenowania i wstydu, które następnie prowadzą do ‘dezorganizacji życia oraz chaotycznego i fragmentarycznego postrzegania własnej tożsamości’. 

(…) Twój sposób myślenia jest, przynajmniej częściowo, zależny od otaczających cię przedmiotów. 

Projektant William Morris miał prostą zasadę: ‘Niech w twoim domu nie będzie niczego, co nie jest używane lub czego nie uważasz za piękne’. Wszystko inne to bałagan. To dobra wskazówka, do której wielu z nas powinno się zastosować. Ale jest w naszej naturze coś, co nie pozwala nam tego zrobić. Kiedy mamy coś wyrzucić, wycofujemy się w ostatniej chwili, łapiąc się takich wymówek, jak ‘To się kiedyś przyda’ albo ‘Nie mogę się tego pozbyć. To przypomina mi o wspaniałych chwilach’. 

(…) Powinniśmy starać się poskromić naszą tendencję do gromadzenia rzeczy. Zagracony i klaustrofobiczny dom wpływa negatywnie na zdrowie psychiczne. Uporządkowane otoczenie naprawdę oznacza uporządkowany umysł”.

(Jonny Thomson. Psychologia dla zabieganych. Mała książeczka o naszych niesamowitych umysłach. Tłumaczenie: Katarzyna Dudzik. Insignis Media, Kraków 2024, s. 32–34)

Czytaj też wpis pod tytułem „Porządek”. 

Bzik

Bzik to określenie kogoś, kto zwykle jest normalny, ale miewa swoiste zaskoki, dostaje pierdolca i bzikuje. Coś w niego wstępuje i zmienia z normalnego człowieka w szaleńca, któremu nie wiadomo o co chodzi, takiego bzika. Czy jest świadomy tego, co robi?

Bzik zawsze wie swoje i najlepiej, najwłaściwiej, najbardziej, a ponieważ jest przekonany o swojej mądrości i niezwykłości, dlatego inni wokół niego wszystko robią źle, niczego nie wiedzą, nie rozumieją i w zasadzie we wszystkim się mylą. Czyli są idiotami, z którymi bzik musi się użerać, by wytłumaczyć im co i jak mają rozumieć, czym się martwić i niepokoić.

Celem bzika jest chęć zarażania innych ludzi niepokojem, wariactwem, szaleństwem, które ma w sobie. Masz się bać, bo dzieją się groźne rzeczy. Masz podzielać zdziwienie i rozumieć jak bardzo bzik próbuje uratować cię przed światem i jego okrucieństwem, czyli tak naprawdę przed swoimi lękami, których ma w nadmiarze i chętnie nimi obdarowuje innych.

Bzik szuka zaczepki, by stworzyć potyczkę doprowadzającą do konfliktu i docelowo wojny, w której będzie walczył z nierozumiejącym go światem.

Bzik chce byś tak samo jak on myślał i działał. To nie ty, ale bzik ma rację. Nie masz co próbować tłumaczyć, uspokajać, zmieniać temat. Nakręcony bzik jest jak tyran, który taranem, nie zważając na nic, prze do przodu i niszczy wszystko wokół, bo koniecznie chce się dostać do twego środka i wywołać tam niepokój, swoje własne szaleństwo. Jeśli poczuje taką potrzebę, to z igły zrobi widły, wywróci wszystko do góry nogami, odwróci kota ogonem, zmęczy i wnerwi wszystkich dookoła, jednak wcale go to nie uspokoi.
Nie można mu pomóc, ponieważ on sam nie chce żadnej pomocy i uważa, że to ty jej potrzebujesz. Z bzikiem nie wygrasz, zatem najlepiej od razu ogłoś kapitulację! Im wcześniej, tym lepiej. 

Medytacja

 „Poświęć chwilę na to, aby po prostu posiedzieć.

Znajdź jakieś wygodne miejsce i usiądź. Upewnij się, że trzymasz prosto, a zarazem luźno głowę i kręgosłup. Opuść łagodnie podbródek. Ustaw miednicę w takiej pozycji, aby się zbytnio nie pochylać, a jednocześnie nie wypychać klatki piersiowej. Udało się? Posiedź tak przez chwilę, nawet jeśli jest ci trochę niewygodnie. Oddychaj powoli i głęboko. Pozwól, aby twoje myśli wędrowały swobodnie. Skupiaj się tylko na siedzeniu i na niczym innym.

Witaj w świecie zazen – siedzącej medytacji zen. To jedna z wielu metod, jakie wymyśliła ludzkość, aby uspokoić umysł, cieszyć się chwilą i dać wytchnienie zmęczonym zmysłom.

(…) Każdy świadomy wysiłek przekierowania myśli na inne tory jest tak naprawdę formą medytacji. Głęboki, powolny oddech to zen. Dłuższy bieg po pracy to też medytacja. Ćwiczenia rozciągające wykonywane po długim dniu pracy przed ekranem to nic innego jak joga.

(…) Nasz umysł jest wspaniały i potężny, nieraz jednak pracuje na zbyt wysokich obrotach, co bywa uciążliwe. Od czasu do czasu musimy się wyciszyć, zresetować i naładować baterie. Medytacja to sposób sprawdzony przez miliony”. 

(Jonny Thomson. Wielkie idee dla zabieganych. Mała książeczka o przełomowych koncepcjach. Tłumaczenie: Dominika Braithwaite. Insignis Media, Kraków 2023, s. 536–538)

O myśleniu (2)

Wymyślać można wiele rzeczy i siebie od nowa, stosownie do okoliczności, no i możliwości. Można też poddać się porażającej bezmyślności, która niesie ze sobą często nawet bardzo poważne konsekwencje. Jedno małe, krótkie zagapienie się i może dojść do wypadku, jakiejś tragedii, katastrofy. Część rzeczy wykonujemy przecież automatycznie i mechanicznie, wręcz bez jakiegokolwiek myślenia, zupełnie tak, jakby to nasze nogi i ręce sterowały czynnościami, takimi na przykład jak prowadzenie samochodu. Z drugiej strony są sytuacje, że gdy tylko zaczniesz się nad czymś zastanawiać, nie działasz automatycznie, to możesz sobie narobić tylko kłopotów, dlatego czasami nie warto zbyt wiele myśleć i kombinować, bo przecież cokolwiek wymyślimy, to życie i tak przyniesie jeszcze inne rozwiązania. Życie zaskoczy nas albo swą różnorodnością, albo powtarzalnością, bo przecież historia lubi się powtarzać, a co za tym idzie – myśli lubią się powtarzać, dolatują do jakiegoś kresu i znikają gdzieś w otchłani lub wracają, często ze zdwojoną siłą, intensywnością i bombardują nas z całą mocą. Wtedy przytłoczeni toniemy w gąszczu myśli i wydaje nam się, że lepiej byłoby tonąć, ale w gąszczu bezmyślności, głupoty, absurdu, śmiechu.

Myśli nas oszukują. Nie żyjemy jedną historią, gdyż ona – historia ciągle się zmienia, i nawet powtarzana, ulega nieustannym modyfikacjom. To stwierdzone naukowo. Wraz z czasem umyka nam wiele faktów, drobiazgów, ale w ich miejsce pojawiają się nowe rzeczy, czasami budowane tylko na potrzeby jakiejś opowieści, którą chcemy uczynić ciekawą i atrakcyjną dla słuchacza, innym razem zupełnie nieświadomie miksujemy ze sobą zupełnie inne historie, tworząc inną, w zasadzie już prawie nową. 

Wbrew pozorom ważne jest to, o czym myślimy, zatem… „Uważaj na swoje myśli, stają się słowami. Uważaj na swoje słowa, stają się czynami. Uważaj na swoje czyny, stają się nawykami. Uważaj na swoje nawyki, stają się charakterem. Uważaj na swój charakter, staje się przeznaczeniem” (Frank Outlaw). 

O myśleniu (1)

Myślę, więc jestem. Jestem, więc myślę i co wymyślę, to wymyślę, ale na pewno nie zawsze powiem. Część zostawię sobie, bo nie wszyscy o wszystkim powinni wszystko wiedzieć, chociaż to olbrzymi komfort posiadać obok siebie kogoś takiego – przyjaciela, komu można powiedzieć wszystko i niczego to nie zmieni, nie stanie się po tym nic złego, i to bez względu na to, czego się dopuścimy.

Myślenie podobno ma przyszłość, ale z pewnością ma też często nieuświadamianą przeszłość, a osadzone jest w teraźniejszości – jest tu i teraz, nie wczoraj, nie jutro, chociaż najczęściej dotyczy tego, co było lub będzie. Myślenia nie można przerwać, zatrzymać, wyłączyć, ale można je wyciszyć, pozwolić, by przez nas płynęło i tylko przyglądać się temu, niczym przejeżdżającemu pociągowi towarowemu z wieloma różnymi wagonami. Można obserwować co ze sobą niesie i przewijać dalej, niczym scrollowanie w telefonie. 

Myślenie najlepiej zignorować, zwłaszcza gdy jest uporczywie zawieszone na trudnych tematach i przytłacza, zabierając wszelką radość. Można medytować albo zająć się czymś bardzo konkretnym, wymagającym uwagi i skupienia, na przykład pracą, nauką czegoś lub uprawianiem sportu. Ale trzeba też bardzo uważać, by intensywne myślenie nie odebrało nas rzeczywistości i nie przeniosło w nieznane rejony, do nieobecności, całkowitego, nieświadomego wyobcowania z tu i teraz. Można, a wręcz należy spotykać się z ludźmi i dużo, długo rozmawiać, wymieniając się nawzajem swoimi spostrzeżeniami dotyczącymi różnych życiowych spraw. Często usłyszenie autentycznej historii innych ludzi sprawia, że te nasze stają się mniejsze, jakby niezbyt ważne. Dobrze też usłyszeć od siebie swoją własną historię opowiedzianą tak, by to inni byli w stanie nas zrozumieć. Musimy tylko potrafić otworzyć się na siebie i chcieć sobie wzajemnie pomóc. Takie myślenie po prostu nam wszystkim się opłaca, dlatego nigdy z tego nie rezygnujmy, bo to jest nasze bezpieczeństwo psychiczne.