Obserwowany

We współczesnym świecie zawsze jesteś obserwowany, nawet wtedy, gdy teoretycznie nikt na ciebie nie patrzy, gdzieś w pobliżu jest jakaś kamera, która może cię dostrzec. To niby dla twego bezpieczeństwa, zatem… jeśli tylko jesteś prawym obywatelem, to nie masz czego się obawiać. To bat na łobuzów i przestępców, których łatwiej śledzić i złapać dzięki powszechnemu monitoringowi. Tylko czy z czasem ktoś nie zechce przy tym pogrzebać, by móc tobą sterować i wiedzieć więcej? Takie rzeczy już się dzieją w wielkich chińskich miastach, gdzie działa coś, co nazywa się: System Zaufania Społecznego (SCS) – zaawansowany mechanizm monitorowania i oceniania zachowań obywateli, firm oraz instytucji w celu wymuszenia posłuszeństwa wobec władz. To już nie jest tylko monitoring, ale śledzenie wszystkiego co, gdzie i kiedy każdy robi. Dotyczy to także wszelkiej aktywności w sieci. Już nie ma anonimowości, nie ma prywatności, a wszystko, co robisz może za sprawą innych ludzi zostać obrócone przeciwko tobie. To, co dziś dozwolone i legalne, jutro może zostać zabronione, a ty – choć nie robiłeś nic złego, poprzez ślady zostawione w historii – możesz zostać pociągnięty do odpowiedzialności nie tylko za to, co źle robisz, ale i za swą przeszłość.
Od wolności do niewoli jest tylko jeden mały krok. Łatwo go wykonać, a trudno wycofać i zniwelować. W przeciwną stronę – od niewoli do wolności – jest bardzo długa i ciężka droga. Ludzkość już to przerabiała, i to wiele razy. Czy zatem czeka nas kolejna powtórka z historii? 

Obserwator

Jestem tylko obserwatorem. Mogę jedynie opisywać to, co widzę, co mnie spotyka i porusza. Nie mam recept na właściwe leki mogące uzdrowić wszystko i wszystkich. Jednak najczęściej materialne „wszystko” zwykle daje się jeszcze jakoś ogarnąć. Gorzej z „wszystkimi”, czyli z ludźmi, którzy – poza spoligliwymi wyjątkami – na ogół stanowią oporną, waleczną i krnąbrną materię, która niejednokrotnie wymaga specjalnego podejścia, specjalnych myków, różnych kombinacji.

Jako obserwator mogę z pokorą przyjmować zastawaną na bieżąco rzeczywistość, połączyć lub może bardziej powiązać ją z tym, co już było i próbować wyciągać jakieś wnioski. Oczywiście, o ile tylko to, co mam w głowie, uda mi się ogarnąć w odpowiednich słowach i zrozumiale – nie tylko dla mnie samego – napisać. Mogę podzielić się tym, co zauważam, moimi refleksjami, przemyśleniami na temat tego, co się dzieje. Mogę wyrazić swoje zadowolenie, co pewnie jest rzadziej, lub niezadowolenie, co zwykle jest częściej. Mogę się oburzać lub zachwycać. Mogę wymyślać rozwiązania, próbować zrozumieć wszystko i wszystkich, ale wiem, że świat i ludzie i tak będą się kręcić według własnego rytmu. I choć z pozoru mam na to wpływ, to ostatecznie jednak wszystko dzieje się tak, jak się dzieje, po swojemu, w swoim tempie i zwykle wtedy, gdy przestaje się o to zabiegać.

Przerzucanie

Wszędzie dookoła, głównie za sprawą instytucji i różnego rodzaju firm, wszystko przerzucane jest na ludzi, którzy sami sobie muszą wykonać różnego rodzaju usługi. To, co kiedyś robił jakiś człowiek, teraz musisz sam zrobić, bo ktoś postanowił zaoszczędzić i wyręczyć się tobą.

To wszystko zaczęło się chyba od banków, gdzie już dawno sam przygotowujesz i puszczasz wszelkie możliwe przelewy. Często robisz to dlatego, że tak jest taniej lub w ogóle bez jakichkolwiek dodatkowych opłat. Wiele rzeczy możesz także wykonać przez aplikację. Tu się uwiarygadniasz, potwierdzasz transakcje i generujesz potrzebne kody. Wszystko to musisz sam ogarnąć, by nie doszło do żadnej szkody.

Prostą wizytę w sklepie najczęściej musi poprzedzić sporo czynności, które też sam wykonasz. Podjeżdżając na parking, zwykle musisz najpierw pobrać bilet, czyli wykonać spacer do parkomatu i z powrotem do samochodu, gdzie za szybą zostawisz świeżo wydrukowany kawałek papieru zwalniający cię z opłaty tylko na czas jakiś. Potem może jeszcze wykonasz kurs w kierunku zwrotu plastikowych i szklanych butelek oraz puszek. No i już możesz się udać po kosz na kółkach i tak oto, gotowy na zakupy, wszystko sam sobie wybierzesz i podasz z półki. Później udasz się do samoobsługowej, teoretycznie wygodnej kasy, gdzie zaczną się problemy, gdy nie będziesz wiedział jak nazywa się twój chleb i bułki albo które z czterech rodzajów bananów wybrałeś. Co zrobisz? Poprosisz o pomoc i poczekasz na pracownika? Jeszcze tylko aplikacja do zeskanowania, by było taniej, o ile wcześniej pamiętałeś i samodzielnie aktywowałeś kupony promocyjne. Na koniec wózek sklepowy do odstawienia na miejsce i usunięcie zza szyby zbędnej karteczki parkingowej. 

To tylko dwa przykłady, ale przecież jest tego teraz wszędzie coraz więcej. Ile czynności musisz wykonać każdego dnia, teoretycznie już normalnych, a nie dodatkowych, jakby się mogło z pozoru wydawać? Bo przecież jeśli nie będzie musiał, to nikt już nie wróci do tego, co i jak było dawniej, zatem w ramach życiowych ułatwień ciągle już tylko będzie przybywać przerzucanych na nas czynności i rzeczy, które każdy będzie musiał samodzielnie zrobić. 

Uproszenie

Czy zdarzyło ci kogoś o coś prosić? Nie o jakąś pierdołę, ale o coś bardzo ważnego, co miało dla ciebie duże znaczenie? Czy prosiłeś, prosiłeś, a jednak nie uprosiłeś, bo miałeś do czynienia z kimś bezdusznym, mało empatycznym i skupionym w zasadzie tylko na sobie i własnych interesach? Czy może stało się inaczej i twe prośby zostały wysłuchane? Prosiłeś, prosiłeś i uprosiłeś proszonego? Czy pamiętasz to uczucie w twoim sercu, które temu towarzyszyło? Czy było to spełnienie, szczęście i ogromna radość, a także wdzięczność za to, że zostałeś wysłuchany i możesz czuć się naprawdę dobrze? Czy nie byłeś dumny z mądrości osoby, z którą masz do czynienia? Czyż takie uproszenie nie sprawiało twego jeszcze większego przywiązania do tej właśnie osoby, którą przekonałeś, by coś zrobiła dla ciebie lub tak, jak chcesz? Czy to zrobienie czegoś dla ciebie nie okazało się również dużym krokiem także dla uproszonego? Czy doprowadziło do zbliżenia się do siebie dwóch osób? Czy zaszła tu jakaś dobra wzajemna relacja, zależność, która kruszy lody i powoduje, że gdy stajemy przed sobą nago, gdy odsłaniamy swoje tajemnice i wykazujemy się ufnością, wówczas nie czujemy się przy sobie i przed sobą nadzy? Pełni tajemnic, wiecznie osłonięci, zamaskowani, zasłonięci i pozakrywani, czyli tacy niby perfekcyjni, bezproblemowi, nieomylni, zawsze tylko uśmiechnięci, przestajemy być rozumiani i z dnia na dzień zamiast bliskości coraz bardziej się od wszystkich oddalamy i skazujemy na samotność.

Pragnienie obecności*

Pragnę bliskiej więzi, takiej najważniejszej ze wszystkich na świecie. Pragnę kochać i czuć się kochanym – nie za coś, lecz pomimo…, pomimo wszystko, bez względu na bieg zdarzeń. Chcę trwać w nieustannej bliskości i chłonąc zapach wspólnej codzienności.
Marzę o zasypianiu i budzeniu się ramię w ramię – czy to w cieple pościeli, czy w podróży samolotem, pociągiem lub pod dachem namiotu. Chcę, by bliska osoba przecinała kadr, gdy uwieczniam zapierające dech widoki, i by nasz wspólny krok miarowo wybrzmiewał na ścieżkach parków i lasów. 
Pragnę dzielić każdy ruch: obrót rowerowych kół, zanurzanie w cieple lub chłodzie morskiej toni, plusk w basenie, przemierzanie dalekich szlaków i osiąganie szczytów gór. Chcę wspólnie odkrywać miasta, karmić się odkrywaniem i przygodą, z ciekawością poznawać innych, nowych ludzi. Marzę o miłych porankach pachnących gorącą kawą, popołudniach przy herbacie, wieczorach spędzanych na wspólnym piciu szampana i na radosnym obżarstwie owocami i czekoladą.
Chcę, by nasze rozmowy i milczenie miały tę samą wagę. Pragnę wspólnych wzruszeń przy filmach i muzyce, rytmicznego kołysania się w tłumie na koncertach, sporów o literaturę i niemego zachwytu w galeriach sztuki, w teatrze.
Chcę po prostu trwać w zachwycie nad płynącymi chmurami i falami, czując, że jesteśmy dla siebie całym światem. 

* wspólnie z SI

Wykluczony

Nieustannie wszystko się zmienia, zaczyna od nowa i trwa do następnej zmiany. Stale kończy się to, co już dobrze znane, nauczone, oswojone. Odchodzi raz na zawsze, a ty nawet  na chwilę nie możesz zatrzymać się, by odpocząć, a co dopiero wysiąść z tego pędzącego pociągu zmian. Od postoju do zastoju droga jest bliska. Zatrzymanie oznacza zaległości rosnące każdego dnia, a nawet godziny. Nie da się nadrobić straconego czasu, dlatego z wszystkim, co się wokół ciebie dzieje, musisz sobie radzić na bieżąco. Musisz nadążyć za ciągle uciekającym życiem, gonić je, choćby i z opóźnieniem. To bardzo, bardzo męczące…
A gdy zdarzy się, że nie będziesz rozumiał i umiał nowego, to wówczas staniesz się nieprzystosowany. Od tego momentu zacznie się pogłębiać twoja niewiedza, aż w końcu, nawet w teoretycznie najprostszych rzeczach, staniesz się zupełnie nieporadny, wręcz niedołężny i – co najgorsze – nikomu niepotrzebny. Będziesz wykluczony. 

Wojna

Ciągle toczy się walka o wszystko i o nic. Zawsze gdzieś jest jakaś wojna, bo ktoś komuś siłą koniecznie chce udowodnić, że ma rację i że teraz to właśnie jego będzie na wierzchu. Tak więc zamiast ładu wprowadzamy chaos i coraz więcej zamieszania. Wybuch tu, wybuch tam i od razu trudno cokolwiek zrozumieć. Bezpowrotnie znika poczucie spokoju i wewnętrznej równowagi. Co robić? Uciekać, czy może zostać na miejscu i walczyć o swoje, ze świadomością, że niemal w każdej chwili można ginąć?

Wszystko staje się rozklekotane, nerwowe, poszarpane, męczące, nastawione bardziej na przeczekanie niż na normalne, przewidywalne funkcjonowanie. Bo to właśnie przeczekanie staje się codziennością, życiem i jego treścią. Całość nie daje się już ogarnąć. Co najwyżej można próbować łapać momenty, strzępy normalności. Czy za długo było spokojnie? Czy lepiej wywrócić wszystko do góry nogami niż tkwić w może nudnej i przewidywalnej, ale pokojowej codzienności? Czy musi dochodzić do przemocy i wojny? Czy zamiast w nienawiści i wrogości nie jest lepiej żyć w przyjaźni i pokoju? Komu potrzebne są krew i łzy, ruiny i zgliszcza, destabilizacja zamiast szczęścia, dobrobytu i rozwoju? Po co to zjadliwe szarpanie się jednych z drugimi?

STOP WOJNOM! STOP SZCZUCIA JEDNYCH NA DRUGICH! STOP NIENAWIŚCI!

Eksplozje

Wcale nie trzeba wojny, by w głowie ciągle słyszeć eksplozje, bliższe lub dalsze BUM! BUM! Nieustannie, jedna po drugiej, ciągle wybuchają jakieś bomby, powodując zniszczenia. To niekończący się huk. I nawet wtedy, gdy jest cisza i nic nie wybucha, to i tak ciągle jeszcze trzeba zmagać się z echem minionego, zatrważającego hałasu. Obezwładnia i przeraża wszystko to, co dzieje się wokół, tempo i szaleństwo nieustannych zmian. Jesteś gdzieś pomiędzy poddaniem się i całkowitą kapitulacją a walką o siebie, życie i jego dobrą jakość. Tymczasem jest tylko jakoś, tak se, i ani grama lepiej. Każdy następny wybuch przywołuje te poprzednie, wcześniejsze, co staje się trudne do zniesienia, tym bardziej, że nie widać końca zarówno tego bombardowania, jak i jego echa. Nie wiadomo kto lub co, kiedy, skąd i gdzie zaatakuje. A może atak okaże się obroną, a obrona atakiem? Co znowu się wydarzy? Dokąd uciec i gdzie się schować? Po co to wszystko i jak długo jeszcze?

STOP! Zatrzymać to szaleństwo! Dość już tych zniszczeń, katastrof, cierpienia! „Niech ktoś zatrzyma wreszcie świat, ja wysiadam”...

Teren

Każdy z nas latami wypracowuje i później już po prostu ma swój teren, zarówno ten prywatny, jak i publiczny. Teren prywatny to oczywiście własny dom, ale nie tylko. To też miejsca ogólnie i powszechnie dostępne, publiczne, ale przyswojone na własne potrzeby, te ulubione, jakieś na przykład kawiarnie, restauracje, a w nich nawet ulubiony stolik, jedzenie, kelner. To park lub las, ścieżki, zakamarki, gdzie z przyjemnością zabiera się samego siebie i może jeszcze od czasu do czasu kogoś. Teren publiczny to ten ogólny, bez dodatkowego ładunku emocjonalnego, choćby ulice, po których się poruszasz, przemieszczasz, kroczysz każdego dnia lub od czasu do czasu, gdzie się przechodzi, przejeżdża, zagląda, bywa, bo musi, chce, lubi. W ten swój teren, zarówno prywatny, jak i publiczny, na ogół zabierane są wszystkie bliskie osoby, a szczególnie ta jedna, jedyna, najbliższa, no bo przecież jakżeby inaczej?

Ta niby oczywistość wcale nie dla wszystkich jest oczywistością. Bywa wypaczona lub tylko jednostronna.

To normalne, że pokazujemy swój świat i wpuszczamy innych do środka. To jest takie swoiste zaproszenie do wspólnego celebrowania tego, co wcześniej było tylko moje, na które zwykle dostajemy podobną odpowiedź – zaproszenie do cudzego prywatnego i publicznego świata. Ścieżki się łączą i stają się wspólne, a jeśli tak nie jest, to znaczy, że coś jest nie tak. Bo ten mechanizm nie może działać tylko w jedną stronę, gdyż wówczas staje się kulawy. Może nawet dojść do takich kuriozalnych sytuacji, gdy ktoś rozgości się na twoim terenie niczym u siebie, i to bez ciebie. Tak właśnie z czegoś, co było twoje, zostaniesz wyeliminowany! Choć wcześniej nie dostałeś niczego, to nie dość, że ktoś z tobą niczym się nie podzielił, to jeszcze bezceremonialnie przywłaszczył sobie i zabrał to, co twoje, uważając, że ma do tego pełne prawo, gdyż formalnie przecież nic nie należało do ciebie. Nazywam to wrogim przejęciem.

To normalne, że twój teren, czyli wszystko to, co wcześniej było tylko twoje, powinno stać się wspólne i pachnieć już nie tylko tobą. To normalne, że w takich okolicznościach, nawet wówczas, gdy będziesz gdzieś tylko sam, to i tak wyczuwalna będzie obecność tej drugiej, bliskiej osoby. Wręcz wydawać się może, że oto odwrócisz się i ją ujrzysz.

Te wszystkie wspólne miejsca, jakże wspaniałe, gdy siebie mamy, stają się pułapką pełną wspomnień, w które wpadamy, gdy najbliższa osoba już zniknie z naszego życia. Teren, po którym się poruszamy, stąpamy, ten prywatny i publiczny, staje się wtedy bolesnym doświadczaniem samotności, pustki. Nie wiadomo kiedy łzy napływają do oczu i robi się bardzo smutno. Wspólnoty już nie ma i teraz ten sam teren trzeba odzyskać z powrotem wyłącznie dla siebie. To konieczność, która jest jak wyrywanie części serca – proces trudny, bolesny, ale konieczny, by dalej móc normalnie żyć.

Niczym na dawnej kasecie magnetofonowej, na tym, co wcześniej było nagrane, trzeba zapisać nowe dźwięki, czyli nowe wspomnienia, skojarzenia, doświadczenia i tym samym zakasować te stare. Ale… niestety, nie jest to ani łatwe, ani proste, i może potrwać..., nawet kilka lat.

Zabijanie spokojem

Gdy emocje sięgają zenitu, wówczas mawiamy: „Tylko spokój może nas uratować”. To stwierdzenie, które zaleca opanowanie emocji i obniżenie ich z poziomu wysokiego do niskiego. Chodzi o swoiste zejście z niebezpiecznego i szkodliwego wysokiego pułapu na ten niski, bezpieczny. 

Nie zawsze spokój można zapewnić samemu sobie. Niejednokrotnie zależy on od niezależnych od nas czynników zewnętrznych, a także innych ludzi. Trzeba też pamiętać, że jednak nie wszystkich i nie zawsze to właśnie spokój może uratować.

Spokój musimy zapewnić dzieciom i lekkoduchom, czyli ludziom beztroskim, którzy stale wprowadzają nas w niepokój i w żaden sposób nie próbują nawet zrozumieć, jak to funkcjonuje. Spokój im się należy, ale sami też powinni umieć go zapewnić innym. 

Spokój to coś, czego wszyscy potrzebują, chociaż zdarzają się ludzie, którzy wcale nie chcą spokoju lub mają go w nadmiarze. Spokój powoli i sukcesywnie najpierw rozleniwia, a potem zabija wszelkie działanie i każdą inicjatywę. Ktoś może kogoś bardzo potrzebować, a ta osoba może do tego podejść ze stoickim spokojem. Nie dziś, nie jutro i nawet nie pojutrze. Zobaczymy... Gdzieś, jakoś, kiedyś znajdziemy czas i pewnie się spotkamy. I nie pada żaden konkret czy choćby jakiś przybliżony termin. To tak, jakby na czyjeś wołanie o pomoc w ogóle nie reagować, nie robić nic, czekać w pozornej zajętości wszystkim i niczym, sprawami, które mogą być zrobione zawsze, w zasadzie w dowolnym momencie. A pomoc, jeśli jest potrzebna, to na ogół jak najszybciej, od razu, natychmiast, od ręki. Nie można z tym czekać. Trzeba działać, bo to jedyny sposób, by być skutecznym w pomaganiu. Spokojem, czyli brakiem reakcji można zabić zarówno kogoś wołającego o pomoc, jak też wszystko to, co jest między ludźmi.